Diş Tedavisinde Genel Anestezi: Hangi Hastalarda Gerekir?

Diş Tedavisinde Genel Anestezi: Hangi Hastalarda Gerekebilir?

Diş tedavilerinin büyük bölümü lokal anestezi altında, hasta uyanıkken gerçekleştirilebilir. Diş hekimi korkusu yaşayan birçok kişi de uygun iletişim, tedavinin kısa seanslara bölünmesi, davranış yönlendirme yöntemleri veya gerektiğinde sedasyon desteğiyle tedavi olabilir. Bununla birlikte bazı çocuk ve yetişkin hastalarda gerekli dental işlemlerin standart koşullarda gerçekleştirilmesi güçleşebilir.

Yoğun diş hekimi korkusu, tedavi sırasında kontrol edilemeyen hareketler, güçlü öğürme refleksi, bazı özel gereksinimler veya kapsamlı dental tedavi ihtiyacı bu durumlar arasında yer alabilir. Böyle hastalarda genel anestezi ile diş tedavisi, diğer seçeneklerin uygulanabilirliği de değerlendirildikten sonra gündeme gelebilir.

Genel anestezi kararı yalnızca “Hasta korkuyor mu?” veya “Kaç dişi tedavi edilecek?” sorularına göre verilmez. Hastanın yaşı, genel sağlık durumu, dental tedavinin niteliği, tedaviye katılım kapasitesi, alternatif yöntemler ve anesteziye ilişkin bireysel riskler birlikte değerlendirilmelidir.

Özellikle çocuk diş hekimliğinde güncel yaklaşım; iletişim ve davranış yönlendirme yöntemlerinden sedasyon ve genel anesteziye kadar farklı seçeneklerin bulunduğunu, hangi yöntemin kullanılacağına hasta özelinde karar verilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Amerikan Pediatrik Diş Hekimliği Akademisi de genel anesteziyi belirli endikasyonları bulunan ileri davranış yönlendirme seçeneklerinden biri olarak tanımlamaktadır.

Genel Anestezi Nedir?

Genel anestezi, ilaçlar kullanılarak oluşturulan kontrollü ve geri döndürülebilir bilinç kaybı durumudur. Hasta işlem sırasında çevresinde olup bitenlerin farkında değildir ve ağrılı uyaranlara bilinçli yanıt vermez.

Genel anestezi normal uykudan farklıdır. Kullanılan ilaçlar bilinç düzeyinin yanı sıra hava yolu, solunum ve dolaşım üzerinde de etkili olabileceğinden hastanın fizyolojik durumu işlem boyunca takip edilir.

Anesteziyoloji ve Reanimasyon Uzmanı, genel anestezi öncesinde hastayı değerlendirir ve işlem sırasında anestezi yönetimini gerçekleştirir. Kalp ritmi, kan basıncı, oksijenlenme, solunum ve gerekli diğer parametreler izlenir; gerektiğinde solunum ve dolaşım desteği sağlanır.

Diş hekimi ise dental tanı ve tedavi planından sorumludur ve anestezi sırasında gerekli diş tedavilerini gerçekleştirir.

Bu nedenle genel anestezi altında diş tedavisi, dental tedavi ile anestezi yönetiminin birlikte yürütüldüğü multidisipliner bir süreçtir.

Her Diş Hekimi Korkusu Yaşayan Hastada Genel Anestezi Gerekir mi?

Hayır.

Diş hekimi korkusu oldukça farklı düzeylerde olabilir. Bazı kişiler yalnızca iğne yapılırken kaygı yaşarken, bazı hastalar diş kliniğine girmekte veya diş koltuğuna oturmakta dahi güçlük çekebilir.

Hafif ve orta düzeyde kaygı bulunan hastalarda öncelikle korkunun nedenleri belirlenebilir. Tedavi hakkında önceden bilgi verilmesi, kısa seanslar, kontrol hissinin korunması ve uygun lokal anestezi birçok hastada yeterli olabilir.

Bazı kişilerde sedasyon değerlendirilebilir.

Ancak yoğun dental fobi veya panik nedeniyle gerekli tedavinin diğer yöntemlerle gerçekleştirilemediği bazı hastalarda genel anestezi seçeneklerden biri olabilir.

Genel anestezinin uygulanması dental korkunun nedenini kalıcı biçimde ortadan kaldırmaz. Hasta gelecekte kontrol veya farklı tedaviler için yeniden diş hekimine ihtiyaç duyabileceğinden uzun dönem yaklaşımda korkunun yönetimi de önem taşır.

Küçük Çocuklarda Genel Anestezi Ne Zaman Değerlendirilebilir?

Çocuklarda genel anestezi kararı yalnızca çocuğun yaşına veya çürük sayısına göre verilmemelidir.

Çocuğun gelişim düzeyi, dental tedaviye katılımı, ağrı veya enfeksiyon varlığı, tedavinin kapsamı ve ertelenmesinin uygun olup olmadığı değerlendirilir.

Birçok çocuk, klinik ortama kademeli olarak alışabilir ve iletişim, davranış yönlendirme yöntemleri ve lokal anestezi ile tedavisini yaptırabilir.

Bununla birlikte çok küçük yaşta olup gerekli dental tedavileri standart yöntemlerle gerçekleştirilemeyen, yoğun kaygısı bulunan veya acil ve kapsamlı dental gereksinimleri olan bazı çocuklarda genel anestezi gündeme gelebilir.

AAPD'nin güncel davranış yönlendirme rehberi; psikolojik veya gelişimsel olgunluk nedeniyle iş birliği kuramayan, çok yoğun korku ve kaygı yaşayan veya bazı durumlarda acil ve kapsamlı dental tedavi gerektiren çocuklarda genel anestezinin değerlendirilebileceğini belirtmektedir.

Ancak her korkan çocuk veya çok sayıda çürüğü bulunan her çocuk genel anestezi adayı değildir.

Özel Gereksinimli Bireylerde Genel Anestezi Gerekli midir?

Özel Gereksinimli Bireylerde dental tedavi kişiye özel planlanmalıdır.

Otizm spektrumuyla ilişkili özellikler, Down sendromu, serebral palsi, gelişimsel veya bilişsel farklılıklar, duyusal hassasiyet ya da istem dışı hareketlerin bulunması dental tedaviyi etkileyebilir.

Ancak belirli bir tanının bulunması tek başına genel anestezi endikasyonu değildir.

Aynı tanıya sahip iki kişinin iletişim kapasitesi, dental tedaviye uyumu ve sağlık durumu tamamen farklı olabilir.

Bazı Özel Gereksinimli Bireyler rutin klinik koşullarda ve lokal anesteziyle tedavi olabilir. Bazı kişilerde daha kısa randevular, çevresel düzenlemeler veya kişiye uygun iletişim yöntemleri yeterli olabilir. Uygun hastalarda sedasyon değerlendirilebilir.

Bu yöntemlerle gerekli tedavilerin gerçekleştirilemediği ve farklı klinik gereksinimlerin bulunduğu bazı bireylerde ise genel anestezi altında diş tedavisi değerlendirilebilir.

Güçlü Öğürme Refleksi Olanlarda Genel Anestezi Gerekebilir mi?

Bazı kişiler ağız içine röntgen sensörü, ölçü kaşığı veya dental alet yerleştirildiğinde belirgin öğürme yaşayabilir.

Güçlü öğürme refleksi, özellikle ağız arkasında yapılan işlemleri, ölçü almayı veya uzun dental tedavileri zorlaştırabilir.

Ancak burada da ilk seçenek otomatik olarak genel anestezi değildir.

Tedavinin kısa aralıklarla gerçekleştirilmesi, uygun aspirasyon, dental aletlerin seçimi, bazı vakalarda dijital ölçü ve kaygının kontrol edilmesi gibi yöntemler değerlendirilebilir.

Kaygının refleksi belirgin biçimde artırdığı uygun hastalarda sedasyon yardımcı olabilir.

Öğürme, bulantı veya kusma nedeniyle gerekli dental işlemlerin diğer yöntemlerle gerçekleştirilemediği seçilmiş hastalarda genel anestezi ayrıca değerlendirilebilir.

Genel anestezi güçlü gag refleksinin nedenini kalıcı olarak tedavi etmez; yalnızca belirli bir dental işlemin farklı anestezi koşullarında yapılabilmesini sağlayabilir.

Çok Sayıda Diş Tedavisi Gereken Hastalarda Genel Anestezi Şart mıdır?

Hayır.

Bir hastada çok sayıda dolgu, diş çekimi, implant veya cerrahi işlem planlanması tek başına genel anestezi gerektirmez.

Birçok kapsamlı dental tedavi lokal anestezi altında farklı seanslarda yapılabilir.

Genel anestezi, özellikle kapsamlı tedavi gereksiniminin yanı sıra tedaviye uyum güçlüğü, yoğun dental kaygı veya başka klinik nedenler bulunduğunda gündeme gelebilir.

Uygun hastalarda genel anestezi sırasında birden fazla işlem aynı seansta planlanabilir. Ancak bütün tedavilerin mutlaka tek seansta tamamlanacağı garanti edilemez.

İmplant tedavileri, protez uygulamaları ve iyileşme gerektiren cerrahi işlemler farklı aşamalar gerektirebilir.

Amaç mümkün olan en fazla işlemi tek seansta gerçekleştirmek değil, hastanın dental ihtiyaçlarını ve genel sağlık durumunu dikkate alarak gerekli işlemleri uygun kapsamda planlamaktır.

Kalp Hastalığı veya Hipertansiyonu Olan Hastalarda Genel Anestezi Daha mı Uygundur?

Bu konuda genel bir kural koymak doğru değildir.

Kontrolsüz hipertansiyon, önemli kalp hastalıkları veya başka sistemik sorunları bulunan hastalarda genel anestezi otomatik olarak daha güvenli bir seçenek değildir. Tam tersine, eşlik eden hastalıklar anestezi risk değerlendirmesinde ayrıca önem taşır.

Dental işlemin aciliyeti, hastalığın kontrol düzeyi, planlanan dental işlem ve uygulanabilecek anestezi yöntemleri birlikte değerlendirilmelidir.

Bazı durumlarda hastanın mevcut sağlık durumunun önce ilgili hekim tarafından değerlendirilmesi veya tedavisinin düzenlenmesi gerekebilir.

Bu nedenle “Stres kalp hastasına zararlı olduğu için genel anestezi daha güvenlidir” şeklinde bir genelleme yapılmamalıdır.

Genel Anestezi Öncesinde Hangi Değerlendirmeler Yapılır?

Anestezi planlanmadan önce hastanın mevcut hastalıkları, düzenli kullandığı ilaçlar, alerjileri ve önceki anestezi deneyimleri değerlendirilir.

Daha önce anestezi sırasında önemli bir sorun yaşandıysa bu mutlaka paylaşılmalıdır.

Hava yolu ve solunumla ilgili özellikler de planlamanın bir parçasıdır.

Her hastaya aynı kan testlerinin veya tetkiklerin yapılması gerekmez. Gerekli değerlendirmeler hastanın yaşı, genel sağlık durumu ve planlanan işlemlere göre belirlenir.

Ayrıca hastaya yemek ve sıvı tüketiminin ne zaman bırakılacağı konusunda anestezi ekibi tarafından talimat verilir. Düzenli kullanılan ilaçlar sağlık profesyoneline danışılmadan kesilmemelidir.

Genel Anestezi Tamamen Güvenli midir?

Genel anestezi modern tıpta yaygın olarak kullanılan bir yöntemdir ancak tamamen risksiz değildir.

Anestezi sonrasında bazı hastalarda bulantı, kusma, boğazda rahatsızlık, titreme veya uyku hâli görülebilir. Daha ciddi komplikasyonlar da tıbbi olarak mümkündür.

Kişisel risk düzeyi; yaş, genel sağlık durumu, mevcut hastalıklar, yapılacak işlemin özellikleri ve farklı bireysel faktörlerden etkilenebilir.

Royal College of Anaesthetists, genel anesteziyle ilişkili risklerin ortalama istatistiklerden kişiye göre daha yüksek veya daha düşük olabileceğini ve kişisel risklerin anestezi uzmanıyla değerlendirilmesi gerektiğini belirtmektedir.

Bu nedenle “genel anestezi son derece güvenlidir” veya “genel anestezi çok tehlikelidir” şeklindeki genellemeler kişisel risk değerlendirmesinin yerini tutmaz.

Genel Anestezi Uygulanmazsa Ne Olur?

Bu sorunun yanıtı da hastaya ve mevcut dental probleme göre değişir.

Genel anestezinin değerlendirilmesine neden olan durum çoğu zaman anestezinin kendisinden ziyade gerekli diş tedavisinin başka yöntemlerle gerçekleştirilememesidir.

Tedavi edilemeyen ileri çürükler zaman içinde ağrıya, diş dokusu kaybına veya enfeksiyona ilerleyebilir. Bazı dişlerin tedavi edilebilme olasılığı azalabilir.

Ancak buradan “genel anestezi uygulanmazsa mutlaka ciddi sağlık problemi gelişir” sonucu çıkarılmamalıdır.

Bazı tedaviler ertelenebilir, farklı seanslara bölünebilir veya alternatif yöntemlerle gerçekleştirilebilir. Ağrı, aktif enfeksiyon veya acil dental sorunlarda ise tedavinin zamanlaması daha farklı değerlendirilebilir.

Genel anestezi kararı, genel anestezi uygulanmasının ve uygulanmamasının olası yararları, riskleri ve alternatifleri birlikte değerlendirilerek verilmelidir.

Genel Anestezi mi, Sedasyon mu?

Sedasyon ve genel anestezi aynı yöntem değildir.

Minimal veya orta sedasyonda hasta genellikle sözlü yönlendirmelere yanıt verebilir. Derin sedasyonda yanıt azalabilir ve hava yolu desteği gerekebilir.

Genel anestezide ise kontrollü bilinç kaybı vardır.

Sedasyonun “hafif”, genel anestezinin ise “güçlü” versiyon olduğu düşünülmemelidir. Her iki yöntemin de farklı klinik kullanım alanları ve riskleri vardır.

Dental ağrı kontrolü için her iki yöntemde de gerektiğinde lokal anestezi ayrıca uygulanabilir.

Hangi yöntemin uygun olduğu, hastanın tıbbi durumu ve gerekli dental tedaviler değerlendirilerek belirlenmelidir.

Sonuç: Diş Tedavisinde Genel Anestezi Kimlerde Gerekebilir?

Diş tedavisinde genel anestezi, her hasta için rutin veya ilk seçenek değildir.

Diş tedavisinin lokal anestezi, iletişim ve davranış yönlendirme yöntemleriyle gerçekleştirilemediği bazı çocuklarda; yoğun dental fobisi bulunan yetişkinlerde; güçlü öğürme refleksi nedeniyle gerekli işlemleri yaptıramayan kişilerde ve bazı Özel Gereksinimli Bireylerde genel anestezi değerlendirilebilir.

Kapsamlı dental tedavi ihtiyacı da kararın bir parçası olabilir, ancak işlem sayısı tek başına genel anestezi endikasyonu oluşturmaz.

Aynı şekilde kalp hastalığı, hipertansiyon veya belirli bir tıbbi tanı bulunması da genel anestezinin otomatik olarak daha uygun olduğu anlamına gelmez.

Genel anestezi kararı verilirken temel soru “Bu hasta mutlaka uyutulmalı mı?” değil; “Gerekli dental tedavi bu kişinin tıbbi ve bireysel özellikleri dikkate alınarak hangi yöntemle gerçekleştirilebilir?” olmalıdır.

Diş hekimi gerekli ağız ve diş tedavilerini planlarken, Anesteziyoloji ve Reanimasyon Uzmanı hastanın anestezi açısından değerlendirilmesini ve anestezi yönetimini gerçekleştirir.

Amaç hastayı belirli bir anestezi yöntemine yönlendirmek değil; lokal anestezi, davranışsal yaklaşımlar, sedasyon ve genel anestezi seçeneklerini hastanın gereksinimlerine göre değerlendirerek uygun bir tedavi planı oluşturmaktır.

Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Genel anestezi, sedasyon veya dental tedavi kararı kişinin tıbbi ve dental değerlendirmesi sonucunda ilgili sağlık profesyonelleri tarafından bireysel olarak planlanmalıdır.